Bekende schrijvers en zangers
Deze pagina geeft een overzicht van bekende schrijvers en zangers uit Sittard en omgeving die een belangrijke rol speelden in het gebruik en de ontwikkeling van het Limburgse dialect. Hun werk weerspiegelt zowel de taalkundige waarde als de culturele betekenis van het dialect binnen de regio.
Sjrieve in dien eige taal
Schrijven in dialect heeft in Limburg een lange traditie. De Limburgse literatuur begint met Hendrik van Veldeke. Hij is geboren in Spalbeek bij Hasselt vóór 1150 en gestorven na 1190. Pas in de negentiende eeuw verschijnen er ook gedrukte publicaties in het Limburgs, bijvoorbeeld van auteurs als Guillaume Franquinet, Emile Seipgens en Theodoor Weustenraad. In de twintigste eeuw neemt het aantal schrijvers nog meer toe. Bekende Sittardse schrijvers uit die periode zijn Felix Rutten en pater Schreurs m.s.c..
Willy Dols (1911-1944)
Een wel zeer bijzondere plaats bij de promotie van onze dialecten neemt de Sittardenaar Willy Dols (1911-1944) in. Hij is namelijk een van de eersten die een dialect beschouwt als een eigentijds, volwaardig taalsysteem. Deze visie blijkt uiteindelijk de basis te vormen waarop het Europees Handvest voor Streektalen en Minderheden, uitgegeven door de Raad van Europa (1992) gebaseerd is.
Voor de versterking van de positie van onze dialecten zijn vooral de wetenschappelijke artikelen en in het bijzonder zijn dissertatie Sittardse Diftongering van groot belang. Zie voor meer informatie de biografie van Willy Dols door Lei Limpens.
In het kader van 80 jaar bevrijding van Sittard (1944) organiseerde de Willy Dols Stichting, in samenwerking met de Gemeente Sittard-Geleen en RegioArchief Gemeente Sittard-Geleen in oktober 2024 een congres, gewijd aan de persoon Willy Dols en aan zijn invloed op de wijze van benadering van de dialecten.
Meer informatie: www.willydolsstichting.nl
Willy Dols
Felix Rutten (1882-1971)
De bekendste schrijver uit Sittard is wel Felix Rutten (1882-1971). Rutten studeerde Germaanse filologie aan de toen nog Franstalige universiteit van Leuven en promoveerde in 1909 in Luik op een proefschrift over Joost van den Vondel.
Vanaf 1910 maakte hij reizen door Europa en Noord-Amerika en deed daarvan verslag in literaire reisboeken. Tussen 1914 en 1929 verbleef hij in Nederland. Van 1919 tot 1929 was hij getrouwd met schrijfster Marie Koenen. In het Sittards schreef hij vooral vanaf zijn 70e verjaardag. Hij is ereburger van Sittard. Publicaties in dialect van zijn hand zijn onder meer: Alaaf Zitterd (Leidjes in Oos Plat) 1956; Novellen (Sittards dialect) 1958 en ’t Geheim van de gröb (1962). In 1982 verscheen een bloemlezing van zijn werk: Doe bleefs in mich.
Toon Hermans (1916-2000)
Toon Hermans (1916-2000) was een bekende Sittardse cabaretier, dichter en zanger die in het Nederlands en het dialect schreef. Eind jaren twintig van de vorige eeuw begon hij met dichten en in 1935 schreef hij zijn eerste dialectrevue voor carnavalsvereniging De Mander. Daar was hij zo succesvol mee, dat hij ermee in het levensonderhoud voor hem en zijn gezin kon voorzien. Vanaf 1942 woonde hij in Amsterdam en daar brak hij landelijk door. Daarna heeft hij nog een tijd in Maastricht gewoond. Behalve revues schreef Toon Hermans ook veel liedjes in het dialect, bijvoorbeeld in 1968 Kiek in ’t glaeske, Oukouk, D’n Auwe Zandjwaeg en Mien deierbaar zuide en in 1996 In het graas van de wei.
Toon Hermans
Nic van de Burgt (1925-2005)
Nic van de Burgt (1925-2005) uit Geleen schreef en publiceerde aanvankelijk in de Nederlandse taal. Vanaf 1985 schreef hij jeugdboeken, een leesserie voor de lagere school, een sportboek en gedichten in het Nederlands. Onder het pseudoniem Col van Oppeberg publiceerde hij zijn Laeveswunsjkes en drie bundels met gedichten en liedjes in het Geleens. Onder het pseudoniem Pol ten Breughel schreef hij twee bundels meer serieuze gedichten: Vergeet-mij-nietjes, Geleen 1985 (gelegenheidsgedichten bij het overlijden), Van einde naar begin, Geleen 1986 (zinvolle zangen uit iemands laatste levensjaren).
Hein Bovendeaard (1935-2013)
Hein Bovendeaard (1935-2013) uit Sittard was sedert 1980 columnist in diverse plaatselijke weekbladen. Hij publiceerde in de standaardtaal, maar was vooral proza- en gedichtenschrijver in het Sittards dialect. Als initiator van de heroprichting van de Veldekekring Sittard in 1985, was hij gedurende de eerste 10 jaar voorzitter, later secretaris. Van zijn hand verschenen de bundels Mit de kómplimènte ( 1987) en Zitterd trök in d’n tied (2007). Voor het Limburgs Toneel Sittard schreef hij enkele eenakters, zogenaamde wagenspelen en bewerkte hij toneelstukken naar het dialect. In 1995 stelde hij de jubileumbundel Limburgs Eige samen: een verzameling proza en gedichten van Limburgse schrijvers.
Herman Veugelers (1937-2000)
Herman Veugelers (1937-2000) is geboren in Obbicht en kan met recht een echte “Maaskentjer” genoemd worden. Zijn afkomst heeft hij nooit verloochend, maar de thema’s in zijn teksten stijgen daar ver boven uit. Men kan hem het beste omschrijven als enthousiast onderwijsman, kritische zanger en gedreven theatermaker. Zijn centrale thema’s waren het zware werk ondergronds, de natuur in al haar aspecten en de positie van de vrouw in kerk en maatschappij. Zijn teksten hadden een duidelijk kritische ondertoon. Als gelovig mens was hij bovendien nauw betrokken bij het kerkelijk gebeuren.
Ben Erkens (1952)
Ben Erkens (1952) was ruim 40 jaar werkzaam als leraar in het basisonderwijs. Hij zette zich binnen en buiten het lesprogramma in voor de promotie van de Limburgse cultuur en het dialect. Zo is hij auteur van ruim 500 Limburgse liedjes. Maar liefst vijf keer won hij als zanger/auteur het LVK en was ook vele malen winnaar van het Gelaens Vastelaovesleedjes Kónkoer. Hij is lid van dialectgroep Carboon en van diverse begeleidende bands en orkesten. In 2025 ontving hij de Veldeke Oeuvreprijs.
Ben Erkens
De muziekperiode vanaf de jaren ‘40 van de vorige eeuw wordt gekenmerkt door een aantal bijzondere Limburgse troubadours, zoals Jo Erens, Frits Rademacher, Chel Savelkoul, Herman Veugelers en vele anderen.
Met hun vaak eigen teksten en composities vervulden zij een speciale rol voor de Limburgse samenleving die nadrukkelijk bezig was met de constructie van een eigen identiteit. Hierdoor vormden zij belangrijke identificatiepunten voor die nieuwe, naoorlogse samenleving.
Jo Erens (1928-1955)
Jo Erens (1928-1955) wordt wel de grootste Limburgse troubadour genoemd, hij is vooral bekend geworden door zijn liedjes in het dialect van Sittard. Hij was een veel gevraagd artiest in de beide Limburgen. Zijn populariteit dankt hij enerzijds aan zijn muzikale kwaliteiten, anderzijds aan zijn warme stem. Zijn thema’s zijn de veranderende Limburgse samenleving, de nieuwe eigen identiteit.
Enkele bekende teksten zijn: Limburg mie landj, Zefke Mols, Limburg allein en 50 Jaor kaole.
Jo Erens
Frits Rademacher (1928-2008)
Frits Rademacher (1928-2008) was een veelzijdig muzikaal iemand. Hij bespeelde veel instrumenten zoals blokfluit, mondharmonica, viool en vooral gitaar. Zijn teksten schreef hij in het dialect van zijn geboorteplaats Sittard. Hij was, net als Jo Erens, een veel gevraagd artiest met optredens in binnen- en buitenland. Zijn thema’s betreffen vooral de nieuwe tijd met echter een vleugje nostalgie.
Enkele bekende teksten: Doe bès mie maedje, ’t Huikske en Loeënde klokke.
Harry Bordon (1921-1980)
Harry Bordon (1921-1980) is geboren in Venlo, maar heeft later enkele jaren in Geleen gewoond. Hij is vooral bekend als zanger en conferencier die zijn teksten zelf schreef. Als conferencier trad hij vaak op met zijn eigen sketches. Ook werkte hij ook mee aan een gezelschap dat met een revue-achtig optreden in heel Limburg volle zaken trok.
Enkele bekende teksten: Wie sjoeën ós Limburg is, ’t Kapelke en In ’t graas langs de Maas.
Chel Savelkoul (1924-2003)
Chel Savelkoul (1924-2003) is geboren en getogen in Grevenbicht, waar hij ook altijd gewoond heeft. Geboren in een muzikaal gezin was hij reeds jong muzikaal actief en schreef in het dialect van zijn geboorteplaats. Hij was tekstschrijver, regisseur, componist en zanger. Na de oorlog richtte hij een eigen revuegezelschap op. Bovendien was hij oprichter, tekstschrijver en regisseur van Theater Komiek in Grevenbicht dat vele tientallen revues uitvoerde. Vooral zijn liedjes dragen in het bijzonder bij aan de Limburgse identiteit.
Enkele bekende teksten: Heur ich de Maas weer roesje, Dien moodertaal, De Bombardon en Doe laefs mer eine keer.
Chel Savelkoul
Anja Bovendeaard (1959)
Anja Bovendeaard (* 1959) is geboren in Heerlen. Later verhuisde ze naar Sittard, werd ze docente verpleegkunde en werd ze lid van een jongerenkoor. Daarna begon ze steeds meer solo-optredens als zangeres te geven; eerst zong ze gecoverde liedjes, daarna ging ze ook haar eigen teksten en muziek schrijven. Haar liedteksten zijn voornamelijk beschouwende teksten over de Limburgse identiteit.
Haar eerste cd “Anja” kwam in 1996 uit. In 2004 haalde ze met “Ze kènne mich oet Limburg haole” de tweede plaats op het LVK.