Organisaties die zich inzetten voor onze dialecten
Deze pagina biedt een overzicht van verenigingen en organisaties die zich inzetten voor het behoud, de studie en de promotie van het Limburgse dialect. Zij leveren ieder op hun eigen manier een bijdrage aan de versterking van de taal en de bijbehorende cultuur in de regio.
De Veldeke Krènk Zitterd
Veldeke krènk Zitterd zet zich in voor het behoud van de volkscultuur en in het bijzonder het dialect. De vereniging vierde vorig jaar haar 40-jarig bestaan en maakt onderdeel uit van de provinciale vereniging Veldeke Limburg die dit jaar 100 jaar bestaat. De kring organiseert regelmatig activiteiten zoals de Sjtoumcursus Zittesj waarbij de spelling van het Sittards wordt toegelicht en het Groot Zittesj Dictee. Tevens verzorgt deze vereniging publicaties in het dialect, zoals het Nederlands-Zittesj Woordenboek, ‘t Zittesj Laesplenkske en meer recentelijk de Zittesje Sjeurkalender en het kinderboek ‘t Zittesj ABC veur Kènjer.
Daarnaast ontvangen haar leden twee keer per jaar het periodiek Dao Wo Ich Gebaore Bèn. Aanvullende informatie is verkrijgbaar via het secretariaat van de Veldeke krènk Zitterd: veldekezitterd@gmail.com.
De Vereniging voor Limburgse dialect- en naamkunde (VLDN)
Deze vereniging is in 1975 opgericht door prof. dr. Jan Goossens. Haar doel was en is -en daarmee is zij de enigste in haar soort- nog steeds de wetenschappelijke studie van het Limburgs en de daarbij horende naamkunde. In de loop van al die jaren heeft ze een enorme hoeveelheid kennis vergaard over ons Limburgs.
Thans zijn er besprekingen gaande om samen met ’t Hoes veur ’t Limburgs deze wijze van benadering in meer eigentijdse zin voort te zetten.
De Willy Dols Stichting
De Willy Dols Stichting is in 2011 opgericht en benadert het dialect volgens de visie van de Sittardse taalkundige Willy Dols en het Europees Handvest voor Streektalen of Talen van Minderheden. Dat wil concreet zeggen: een dialect is een eigentijds, volwaardig taalsysteem.
Vanuit dit standpunt organiseert zij cursussen, geeft zij een spellinggids uit van het hedendaagse Sittards, ’t Gruin Buikske van ’t Zittesj. Daarnaast verzorgt zij op verzoek o.a. liturgische vertalingen en geeft zij via taalkundige artikelen informatie over ons dialect.
In het kader van 80 jaar bevrijding van Sittard (1944) organiseerde de Willy Dols Stichting, in samenwerking met de Gemeente Sittard-Geleen en RegioArchief Gemeente Sittard-Geleen in oktober 2024 een congres, gewijd aan de persoon Willy Dols en aan zijn invloed op de wijze van benadering van de dialecten.
Samen met de universiteit van Nijmegen heeft de stichting een uitgebreid onderzoek gedaan naar de huidige positie van de Sittardse Diftongering.
’t Hoes veur ’t Limburgs
Dit is een onlangs opgerichte provinciale instelling die tot doel heeft het Limburgs in brede zin te bevorderen, met als uitgangspunt dat het een eigentijds en volwaardig taalsysteem is.
De VLDN en de Willy Dols Stichting zijn beide lid van deze coöperatie.
Heemkundevereniging Geleen
De Heemkundevereniging Geleen is het kenniscentrum voor de lokale geschiedenis, cultuur en tradities in Geleen. De Werkgroep dialect is daar een onderdeel van. Zij verzorgt in het tijdschrift de rubriek Gelaender kal met woorden, uitdrukkingen, gedichten en verhalen in ’t Geleens. De vereniging heeft ook de heruitgave van ’t Greun Beukske van ’t Gelaens verzorgd.
MEG
Stichting Museum en Expositie Geleen (MEG) is opgericht in 1993 met als doel het culturele leven in Geleen, Sittard en Born te verrijken. Zij organiseert lezingen, tentoonstellingen, kunst- en cultuurprijzen, beeldrestauratie en het uitgeven van boeken.
Carnavalsverenigingen
Iedere plaats en bovendien in bijna iedere wijk in onze gemeente zijn carnavalsverenigingen actief. Bij hen staat het eigen dialect als communicatiemiddel centraal. Dat gebeurt vooral in “zittingen”, carnavalskranten en liedjes. De invloed van dit alles moet zeker niet onderschat worden.
Enkele grote verenigingen zijn: De Flaarisse, De Marotte, De Zawpense, De Bessemebènjers, De Daole.
Toneelverenigingen
In onze gemeente zijn een aantal toneelverenigingen actief die het eigen dialect een zeer warm hart toedragen.
Revues
Een bijzondere plaats in de promotie van onze dialecten nemen de plaatselijke revues in. Bekend zijn vooral de revues van Sittard, Geleen, Grevenbicht en Holtum.