Maak kennis met de gemeente: Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)

Even voorstellen

Joey (33) werkt al ruim 7 jaar als allround Wmo-consulent bij Sittard-Geleen. Hij houdt zich bezig met alles wat met de Wmo te maken heeft: van woningaanpassingen tot hulpmiddelen en groepsbegeleiding: “Als een inwoner een hulpvraag heeft, ga ik op huisbezoek om die hulpvraag te onderzoeken en passend advies te geven. Dat doe ik vooral in de wijken Lindenheuvel en Geleen-Centrum. Ik zie mensen het liefst in hun thuissituatie om een zo goed mogelijk beeld te krijgen. Daarnaast ben ik als consulent regelmatig aanwezig in het Wmo Adviescentrum in Zuyderland Medisch Centrum. We vinden het belangrijk om de drempel om naar ons toe te komen zo laag mogelijk te leggen.”

Chantal (50) werkt sinds 2020 als kwaliteitsmedewerker bij de Wmo: “Als kwaliteitsmedewerker vorm ik de spil tussen de verschillende collega’s in ons team. Ook ben ik een inhoudelijke sparringpartner voor de consulenten. Mijn expertise ligt vooral op het gebied van begeleiding en beschermd wonen. Als een consulent er niet uitkomt met een casus, bekijken we die samen. Bij complexe vraagstukken ga ik mee op huisbezoek. Zo heb ik zelf ook nog af en toe inwonercontact. Dat vind ik heel fijn want daar ben ik ook ooit mee begonnen en zo houd ik ook feeling met het directe inwonercontact. Mijn doel is de Wmo-consulenten zodanig te helpen groeien, dat zij hun werk zelfstandig kunnen uitvoeren.”

Zo lang mogelijk zelfstandig meedoen

Maar de Wmo, wat is dat nu precies? Vaak vallen termen als ‘zelfredzaamheid’ en ‘participatie’ als het om de Wmo gaat. Chantal legt uit wat daarmee wordt bedoeld: “De Wmo is er sinds 2007. Het uitgangspunt is dat de inwoner zo lang mogelijk zelfstandig kan blijven meedoen in de maatschappij. In principe is de hulp die je vanuit de Wmo aanvraagt voor tijdelijk bedoeld. Want het idee is dat mensen dankzij de hulp weer zelfredzaam worden. Al zien we dat er wel een verschuiving plaatsvindt en de hulp vanuit de Wmo steeds langer nodig is.”

De grootste uitdaging is om in zo’n korte tijd de hulpvraag van de inwoner goed in kaart te brengen. We moeten ontdekken wat er écht speelt en soms op zoek naar de vraag achter de vraag. We beoordelen dan ook of het probleem dat de inwoner ervaart, opgelost moet en kan worden binnen de Wmo. Of dat andere partners de inwoner kunnen helpen. We proberen de samenwerking met onze partners zoveel mogelijk op te zoeken. Maar ook met organisaties die ‘voorliggend’ zijn aan de Wmo. Daarmee bedoelen we organisaties die mensen vaak al eerder spreken. Zoals het maatschappelijk werk van Partners in Welzijn of onze collega’s van Vidar in de Wijk.”

De vraag achter de vraag

Soms hebben mensen het wel eens over het ‘aanvragen van Wmo’. Maar de Wmo begint niet met een aanvraag. De juiste term is een ‘melding’, legt Joey uit: “Als een inwoner problemen ervaart in zijn of haar zelfstandigheid, kan de inwoner dit melden bij de Wmo. In deze melding legt de inwoner zijn of haar situatie uit. Wij onderzoeken de situatie vervolgens verder door te bellen of op huisbezoek te gaan. Natuurlijk zijn zo’n gesprekken ook maar korte momentopnames.

Wens versus werkelijkheid

De oplossing die Joey, Chantal en hun collega’s adviseren, is niet altijd de oplossing die de inwoner wenst of denkt nodig te hebben. Vaak doen inwoners een melding met al een bepaalde oplossing in het achterhoofd. Het is juist beter om andersom te denken, legt Joey uit: “Wij bekijken de situatie altijd vanuit het probleem/de hulpvraag en werken dan pas toe naar een specifieke oplossing zoals een scootmobiel of traplift. Omdat het resultaat niet altijd is wat de inwoner verwacht, is het belangrijk om samen het gesprek aan te gaan. Meestal lukt het dan om tot een advies te komen dat past voor ons én de inwoner. Maar er zijn helaas ook situaties waarin de inwoner het niet eens is met ons advies. Bijvoorbeeld als de inwoner toch per se die scootmobiel wil en dit volgens de Wmo niet de meest passende of nodige oplossing is. In dat soort situaties kan een inwoner ervoor kiezen om die scootmobiel (of andere voorziening) toch aan te vragen. Wij sturen dan een afwijzende beschikking. Daartegen kan de inwoner vervolgens in bezwaar gaan.”

Het komst steeds vaker voor dat inwoners bezwaar maken, vertelt Chantal: “Uiteindelijk willen wij altijd het beste voor de inwoner, maar zo ziet de inwoner het niet altijd. Vaak hebben inwoners al een idee van wat voor hen de juiste oplossing is. Als de inwoner toch besluit in bezwaar te gaan, zorgen we ervoor dat het onderzoek grondig en transparant is.”

Wederzijds begrip

De gesprekken zijn niet altijd even makkelijk om te voeren. Het gaat vaak over gevoelige of emotionele onderwerpen. Maar voor Joey is het allerbelangrijkste dat de inwoner zich gehoord voelt: “Mensen zijn vaak nerveus als we binnenkomen. Ik heb al vaker gehoord dat ze de typische ambtenaar met een aktetas hadden verwacht. Tijdens het gesprek zie je dat ze zich meer ontspannen. Dan merken ze dat we als ambtenaren niet tegenover hen staan, maar naast hen. En dat we graag met hen meedenken. Dus ook al moet je een gesprek voeren waarbij de uitkomst niet is waar de inwoner op hoopte, kun je het gesprek nog steeds op een prettige manier voeren.”

Chantal vult aan: “Eigenlijk is onze teamnaam, ‘Team Zorg’, heel toepasselijk. Wij willen zorgen voor onze inwoners door hen zo zelfredzaam mogelijk te maken. Als ik meega op huisbezoek, vraag ik ook wat iemand van een gesprek heeft ervaren. Je merkt dat inwoners het bijzonder vinden dat ze feedback mogen geven en dat ook waarderen. Maar wij kunnen ook leren. Ik moet soms boodschappen brengen die niet leuk zijn, maar duidelijkheid geven is ook een vorm van dienstverlening.”

Buiten de lijntjes kleuren

Elke situatie is anders. Daarom vraagt elke situatie van ons een stukje maatwerk. Als er in de regels staat dat het niet kan, houdt het dus niet meteen op, vertelt Chantal: “Dan gaan we op zoek naar de balans tussen de behoeften van de inwoner en wat haalbaar is binnen de middelen die we hebben. Gelukkig hebben we een teammanager die meedenkt en ruimte biedt om buiten de lijntjes te kleuren als dat nodig is.”

Joey voegt daaraan toe: “En als wij de oplossing niet kunnen bieden, denken we mee met de inwoner waar hij/zij wel terecht kan met de vraag. Een ‘warme overdracht’ noemen we dat. Sittard-Geleen is echt een sociale gemeente wat mij betreft, waar heel veel mogelijk is op het vlak van maatschappelijke ondersteuning.”

Van twijfel naar trots

Joey had vroeger helemaal niet gedacht dat hij ooit ambtenaar zou worden. Hij dacht altijd dat de gemeente heel star was. Dat beeld veranderde tijdens zijn stage, vertelt Joey: “Tijdens mijn opleiding tot ergotherapeut liep ik stage bij gemeente Helmond. De vrijheid in het werk verraste me. De helft van de week was ik op kantoor, de andere helft buiten, op huisbezoek. Dat beviel me heel goed. Toen ik mijn diploma heb gehaald, kwam er een vacature voorbij als Wmo-consulent. Die kans heb ik gegrepen. Ik heb dit werk inmiddels bij een aantal gemeentes gedaan en op die manier veel ervaring opgedaan. Nu zit ik al 7 jaar bij Sittard-Geleen. Het werk blijft uitdagend doordat elke melding anders is. Ook haal ik heel veel voldoening uit dit werk. Ik heb het gevoel dat ik écht iets beteken voor mensen. Het beeld wat mensen vaak hebben van de gemeente en wat ik zelf eerst ook had, ervaar ik nu heel anders. We proberen juist heel open en dienstbaar te zijn. Als ik nu grapjes hoor over ambtenaren, lach ik er maar gewoon mee. Mensen hebben vaak geen idee wat je allemaal doet.”

Ook Chantal is tijdens haar loopbaan anders gaan denken over werken bij de gemeente. Zij zat eerst altijd aan de andere kant van de tafel. Chantal: “Ik ben ooit begonnen als verpleegkundige. Op een gegeven moment merkte ik dat ik op een andere manier wilde zorgen voor andere mensen. Helpen mensen de juiste zorg te krijgen in plaats van zelf zorg te geven. Daarom heb ik me omgeschoold tot maatschappelijk werker. Als maatschappelijk werker werkte ik veel samen met de gemeente. Net als Joey, had ik altijd veel moeite met alle starheid en stroperigheid van de gemeente. Maar toen kwamen er een aantal ontwikkelingen waardoor meer taken bij de gemeente zouden landen. Daarom heb ik toch gesolliciteerd bij de gemeente. Eerlijk is eerlijk, ik heb er last van gehad dat alles over zoveel lagen heen moest voor we een beslissing konden nemen. Ik was gewend dat je een beslissing gewoon zelf kon nemen. Maar het werken binnen een gemeente vond ik eigenlijk heel leuk. Uiteindelijk ben ik dat gaan omarmen. Ik ging steeds meer inzien dat ik ook vanuit de gemeente echt iemand kan helpen en iets kan bijdragen aan de maatschappij. Als gemeente heb je namelijk meer ruimte om een totaalbeeld van iemand te krijgen.”